Wat is bacteriële vaginose en hoe ontstaat deze aandoening?

Komt dit je bekend voor? Afscheiding die anders is dan je gewend bent, een geur die plotseling opvalt, of gewoon het gevoel dat er iets niet helemaal klopt. Als dit je bekend in de oren klinkt, ben je zeker niet de enige. Bacteriële vaginose, vaak afgekort tot BV, is een van de meest voorkomende oorzaken van veranderde vaginale afscheiding bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd. Wereldwijd heeft naar schatting ongeveer 23 tot 29 procent van de vrouwen last van BV.

Een verstoord evenwicht

BV is geen infectie met één duidelijke boosdoener. Het is een verstoring van het evenwicht in het vaginale microbioom.

Normaal gesproken wordt de vaginale flora gedomineerd door lactobacillen. Dit zijn bacteriën die onder andere melkzuur produceren, waardoor een zuur vaginaal milieu ontstaat. Dat zure milieu helpt het evenwicht in stand te houden en maakt het voor bepaalde ongewenste bacteriën moeilijker om zich overmatig te vermenigvuldigen.

Bij BV neemt het aantal lactobacillen af. Tegelijkertijd krijgen andere bacteriën, met name anaërobe bacteriën, meer ruimte om zich te vermenigvuldigen. Denk daarbij aan soorten als Gardnerella vaginalis, Prevotella, Atopobium en Mobiluncus. Het gaat dus niet om één bacterie die plotseling de oorzaak van alles is, maar veeleer om een verschuiving in de samenstelling van de vaginale flora.

Wat je misschien wel opvalt, en wat je misschien niet opvalt

De bekendste symptomen van BV zijn dunne, grijswitte afscheiding en een opvallende, soms visachtige geur. Die geur kan sterker aanwezig zijn tijdens of na seks, maar kan ook op andere momenten opvallen.

Bij het stellen van de diagnose BV kijken artsen niet alleen naar de symptomen. Ze kunnen ook de zuurgraad van de vagina controleren, de geur van de afscheiding beoordelen en, bij microscopisch onderzoek, nagaan of er vaginale cellen zichtbaar zijn die bedekt zijn met bacteriën. Dit maakt deel uit van de zogenaamde Amsel-criteria, een methode die in de praktijk wordt gebruikt om BV vast te stellen. Belangrijk om te weten: niet iedereen met BV heeft symptomen. Ongeveer de helft van de vrouwen met BV merkt weinig tot niets. Daardoor wordt BV soms bij toeval ontdekt, bijvoorbeeld tijdens een onderzoek om een andere reden.

Waarom ontstaat BV?

De precieze oorzaak van BV is nog steeds niet helemaal duidelijk. Dat is ook de reden waarom BV soms zo frustrerend kan zijn: je kunt symptomen hebben, je laten behandelen, en toch merken dat het evenwicht later weer verstoord raakt.

Uit onderzoek blijkt inderdaad dat verschillende factoren verband houden met een grotere kans op BV. Denk hierbij aan vaginale spoelingen, roken, het gebruik van antibiotica, hormonale schommelingen, menstruatie en seksuele activiteit. Ook een nieuwe partner of meerdere seksuele partners worden in onderzoeken genoemd als factoren die mogelijk verband houden met BV. Dat betekent niet dat BV ‘je eigen schuld’ is. Het betekent evenmin dat BV altijd door seks wordt veroorzaakt. De vaginale flora is een dynamisch ecosysteem dat door veel verschillende interne en externe factoren kan veranderen.

Is BV een SOA?

BV wordt over het algemeen niet beschouwd als een soa in de klassieke zin van het woord. Bij een soa is er vaak sprake van een specifieke ziekteverwekker die van de ene persoon op de andere wordt overgedragen. Bij BV ligt dat anders: het gaat om een bredere verstoring van de vaginale flora, waarbij meerdere bacteriesoorten een rol kunnen spelen.

Tegelijkertijd kan seksuele activiteit inderdaad het vaginale evenwicht beïnvloeden. Sperma heeft bijvoorbeeld een andere pH-waarde dan de vagina, en contact met een partner kan ook van invloed zijn op de bacteriële samenstelling. Uit onderzoek blijkt dat bacteriële vaginose vaker voorkomt bij vrouwen met een nieuwe partner of meerdere partners, en dat partnergerelateerde factoren een rol kunnen spelen bij terugkerende bacteriële vaginose.

Het is dus beter om BV te zien als een aandoening waarbij seks en partners het vaginale evenwicht kunnen beïnvloeden, zonder dat BV hetzelfde is als een klassieke soa.

Waarom het de moeite waard is om een arts in te schakelen

De symptomen van BV kunnen lijken op die van andere vaginale klachten, zoals een schimmelinfectie of een soa. Denk hierbij aan veranderingen in de afscheiding, geur, jeuk of irritatie. Hierdoor kan het soms lastig zijn om zelf in te schatten wat er precies aan de hand is.

Een arts kan helpen onderscheid te maken tussen BV, een schimmelinfectie, een soa of een andere oorzaak. Dit kan bijvoorbeeld door middel van een lichamelijk onderzoek, een pH-meting, microscopisch onderzoek of een laboratoriumtest.

Dat is niet alleen geruststellend omdat je dan weet waar je aan toe bent. Uit onderzoek is ook gebleken dat BV in verband wordt gebracht met een verhoogde vatbaarheid voor bepaalde infecties en, tijdens de zwangerschap, met ongunstige zwangerschapsuitkomsten zoals vroeggeboorte. Dit betekent niet dat iedereen met BV ernstige gevolgen zal ondervinden, maar het betekent wel dat aanhoudende of terugkerende symptomen serieus moeten worden genomen.

Waarom BV soms terugkomt

BV kan hardnekkig zijn. De standaardbehandeling bestaat vaak uit antibiotica, zoals metronidazol of clindamycine. Die behandeling kan goed werken, maar bij sommige vrouwen komen de symptomen terug. Verschillende onderzoeken maken melding van hoge recidiefpercentages; soms treft dit meer dan de helft van de vrouwen binnen een jaar na de behandeling. Dat betekent niet dat je iets verkeerd doet. Onderzoekers denken dat terugkerende BV onder andere te maken kan hebben met de moeilijkheid om een door lactobacillen gedomineerde flora te herstellen, met biofilms waarin bacteriën zich kunnen verschuilen, of met een hernieuwde verstoring van het vaginale evenwicht. Juist daarom is het belangrijk om terugkerende symptomen niet te negeren of ze eindeloos zelf te blijven proberen op te lossen. Als de symptomen steeds weer terugkomen, is het verstandig om je opnieuw te laten onderzoeken.