SOA’s: symptomen en behandeling

Een SOA, oftewel een seksueel overdraagbare aandoening, wordt via seksueel contact overgedragen. Zonder condoom is het risico groter. Niet iedereen met een soa heeft symptomen, en dat is een van de belangrijkste dingen om te weten: je kunt een soa hebben zonder dat je het zelf merkt, terwijl je de aandoening toch aan iemand anders kunt doorgeven. De meeste soa's zijn te behandelen. Hier volgt een overzicht van de meest voorkomende soa's.

Chlamydia

Chlamydia is de meest gediagnosticeerde bacteriële soa, vooral onder jongeren. De meeste mensen met chlamydia merken er niets van, en in die gevallen verdwijnt de infectie vaak vanzelf zonder schade aan te richten.

Mogelijke symptomen:

• pijn of een branderig gevoel bij het plassen
• bloedverlies uit de vagina tijdens of na seks, buiten de menstruatie om

Behandeling: er wordt alleen getest en behandeld als er symptomen zijn, met behulp van antibiotica. Zonder symptomen is testen bij volksgezondheidsklinieken sinds 2025 over het algemeen niet meer nodig, aangezien uit onderzoek blijkt dat de kans op schade in deze gevallen zeer klein is.

Gonorroe

De symptomen van gonorroe verschillen naargelang de plaats waar de infectie zich bevindt.

Mogelijke symptomen:

• in de penis: meestal met symptomen, zoals afscheiding
• in de vagina: vaak geen symptomen, wat betekent dat mensen misschien niet weten dat ze het hebben

Behandeling: antibiotica, meestal toegediend via een injectie. Omdat de bacterie steeds resistenter wordt tegen bepaalde antibiotica, wordt vaak een combinatie van twee geneesmiddelen gebruikt.

Syfilis

Syfilis verloopt in verschillende stadia, waarbij in elk stadium andere symptomen optreden.

Mogelijke symptomen (eerste fase):

• een pijnloze zweer op de penis, in de vagina, bij de anus of in de mond, die na een paar weken vanzelf verdwijnt

Mogelijke symptomen (in een later stadium, indien onbehandeld):

• vlekken op het lichaam
• griepachtige symptomen, zoals vermoeidheid en hoofdpijn
• bij een langdurige, onbehandelde infectie: schade aan het hart, de hersenen of het zenuwstelsel

Behandeling: penicilline, in de meeste gevallen toegediend via één enkele injectie. Hoe eerder de behandeling wordt gestart, hoe beter.

Genitale herpes

Veel mensen zijn drager van het herpesvirus zonder dat ze ooit symptomen vertonen.

Mogelijke symptomen:

• pijnlijke blaren of zweertjes op de penis, de vagina, de anus of in de mond

Als het virus eenmaal in het lichaam is binnengedrongen, verdwijnt het niet meer, maar de symptomen kunnen na de eerste uitbraak afnemen of helemaal uitblijven.

Behandeling: er bestaat geen behandeling waarmee het virus kan worden verwijderd, maar antivirale medicijnen kunnen de symptomen verlichten en de duur van een uitbraak verkorten.

HPV en genitale wratten

HPV is een virus dat de meeste seksueel actieve mensen op een bepaald moment oplopen. Het verdwijnt meestal vanzelf zonder symptomen.

Mogelijke symptomen:

• kleine, meestal pijnloze bultjes (genitale wratten) op de penis, de vagina of de anus

Sommige typen HPV worden in verband gebracht met een verhoogd risico op baarmoederhalskanker en andere vormen van kanker; dit zijn andere typen dan de typen die wratten veroorzaken.

Behandeling: genitale wratten hoeven niet altijd behandeld te worden; ze verdwijnen vaak vanzelf, hoewel dit soms wel even kan duren. Als ze hinderlijk zijn, zijn een crème, bevriezing, cauterisatie of een kleine ingreep mogelijke opties. Er bestaat een vaccin tegen de kankerverwekkende typen HPV, dat in Nederland gratis is voor jongeren tot 18 jaar.

Wanneer moet je je laten testen?

Als je seksueel actief bent, is het verstandig om je regelmatig te laten testen, ook als je geen symptomen hebt. Daarnaast moet je je laten testen als je symptomen hebt, na seks zonder condoom, of als blijkt dat een partner een soa heeft. De meeste soa’s kunnen pas na ongeveer twee weken betrouwbaar worden vastgesteld. Je kunt je laten testen bij je huisarts of, vaak gratis, bij een openbare gezondheidsdienst.

Als je twijfelt of vragen hebt over je risico, kan je arts of de soa-polikliniek van je plaatselijke GGD je persoonlijk advies geven.